एल निनो’मुळे २०२६ मध्ये दुष्काळ पडणार का? हवामान तज्ज्ञ डॉ. मच्छिंद्र बांगर यांचा सविस्तर अंदाज. डॉ. मच्छिंद्र बांगर यांनी २०२६ मधील मान्सून आणि हवामान परिस्थितीबाबत एक महत्त्वाचा दीर्घावधीचा अंदाज व्यक्त केला आहे. सध्या काही हवामान अभ्यासकांकडून ‘एल निनो’ किंवा ‘सुपर एल निनो’मुळे पुढील दोन वर्षे भीषण दुष्काळ पडेल, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. मात्र, डॉ. बांगर यांच्या मते अशा भडकाऊ अंदाजांमुळे शेतकऱ्यांमध्ये दहशत निर्माण करणे चुकीचे असून परिस्थिती इतकी भयावह नाही. निसर्गाचे सर्वच अंदाज शंभर टक्के बरोबर येत नाहीत, त्यामुळे विनाकारण घाबरून जाण्याचे कारण नाही.
हवामान तज्ज्ञांच्या तांत्रिक विश्लेषणानुसार, २०२६ मध्ये एल निनोचा प्रभाव ३० ते ३५ टक्क्यांपर्यंत राहू शकतो, परंतु ४४ ते ५० टक्क्यांपर्यंत ‘नैसर्गिक परिस्थिती’ (Natural Condition) राहण्याचा अंदाज आहे. एल निनोचा तीव्र प्रभाव साधारणपणे केवळ तीन महिने असतो. जर हा काळ मान्सूनचा नसेल, तर दुष्काळाची शक्यता मोठ्या प्रमाणात मावळते. २०२६ मध्ये नैसर्गिक परिस्थिती अधिक काळ राहणार असल्याने, मान्सूनवर त्याचा मोठा विपरीत परिणाम होईलच असे ठामपणे सांगता येणार नाही.
ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढत आहे, ज्यामुळे बंगालच्या उपसागरात अचानक तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र (Depressions) निर्माण होत आहेत. गेल्या तीन वर्षांत अशा डिप्रेशन्समुळे मराठवाडा आणि इतर कोरड्या भागातील पावसाची तूट भरून निघाली आहे. २०२६ मध्येही अशाच प्रकारचे दोन ते तीन तीव्र कमी दाबाचे पट्टे निर्माण होऊन गरजेपुरता पाऊस होईल, असा प्राथमिक अंदाज आहे. त्यामुळे काही ठिकाणी अतिवृष्टी तर काही ठिकाणी समाधानकारक पाऊस अशी स्थिती राहू शकते.
पावसाच्या असमान वितरणामुळे काही भागांत तूट जाणवू शकते, हे लक्षात घेऊन काही तज्ज्ञ “पैसा, पाणी आणि चारा जपून वापरा” असा सल्ला देत आहेत. डॉ. बांगर यांच्या मते हा सल्ला चुकीचा नाही, कारण नियोजन केलेले केव्हाही चांगलेच असते. जर ३० ते ४० टक्के भागात पावसाचे प्रमाण कमी राहिले, तर साठवलेला चारा आणि पाणी अशा कठीण काळात शेतकऱ्यांच्या उपयोगी पडते. मात्र, याचा अर्थ असा नाही की संपूर्ण राज्य दुष्काळात होरपळेल.
थोडक्यात सांगायचे तर, २०२६ मध्ये हवामान संमिश्र स्वरूपाचे असेल. एल निनोची चर्चा असली तरी ‘सकारात्मक आयोडी’ (IOD) मुळे पाऊसमान चांगले राहण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. हवामानाचे अंदाज हे दर १५ दिवसांनी अपडेट होत असतात, त्यामुळे शेतकऱ्यांनी घाबरून न जाता जागरूक राहावे. कोणत्याही अफवांना बळी न पडता आपल्या शेतीकामांचे आणि उपलब्ध संसाधनांचे योग्य नियोजन करावे, असे आवाहन डॉ. बांगर यांनी केले आहे.
